Historia Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury
Początki ruchu Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury sięgają września 1980 roku, kiedy to - wkrótce po podpisaniu Porozumień Gdańskich - w Warszawie zebrał się Komitet Założycielski Robotniczego Stowarzyszenia Twórców Kultury. W jego składzie dominowali członkowie Warszawskiego Robotniczego Klubu Literackiego, który prowadził swoją działalność od 1974 r. (podobne kluby w latach siedemdziesiątych istniały w innych miastach). W gronie założycieli znalazła się również grupa członków Studenckiego Centrum Literackiego "Gremium", które w drugiej połowie lat siedemdziesiątych ściśle współpracowało z Warszawskim Robotniczym Klubem Literackim. 5 listopada 1980 r. Robotnicze Stowarzyszenie Twórców Kultury w Warszawie zostało zarejestrowane i uzyskało osobowość prawną. Pierwszym prezesem Warszawskiego RSTK wybrany został Michał Krajewski. Formuła i statut Warszawskiego RSTK stał się wzorem dla podobnych inicjatyw w innych regionach Polski. Do czasu ogłoszenia w Polsce stanu wojennego powstało i uzyskało osobowość prawną jeszcze 5 Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury (m.in. w Gorzowie Wlkp., Bydgoszczy, Rzeszowie i Wodzisławiu Śląskim). Rozwój całego ruchu przyśpieszony został powołaniem w sierpniu 1981 r. redakcji dwutygodnika RSTK: "Twórczość Robotników", którego pierwszy numer ukazał się 24 czerwca 1982 r. Wielu jego współpracowników z terenu, przy wsparciu redakcji, stało się inicjatorami i założycielami nowych ogniw terenowych RSTK, które w większości uzyskały osobowość prawną (pod koniec lat 80-tych działało 46 samodzielnych RSTK posiadających osobowość prawną). 8 kwietnia 1984 r. w Warszawie zebrał się Komitet Założycielski Federacji RSTK. Ówczesne władze - pod wpływem nacisków Służby Bezpieczeństwa - odmówiły jednak zarejestrowania Federacji. W tej sytuacji Komitet Założycielski Federacji RSTK przyjął propozycję prof. Bogdana Suchodolskiego, dotyczącą udzielenia patronatu Narodowej Rady Kultury dla ogólnopolskiej działalności Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury. 25 marca 1985 r. powstał Zespół Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury przy Narodowej Radzie Kultury, który istniał do 25 lutego 1989 r., spełniając funkcję ogólnopolskiej reprezentacji ruchu RSTK. W momencie liberalizowania systemu realnego socjalizmu, kiedy to weszło w życie nowe prawo o stowarzyszeniach, 15 listopada 1988 r. zarejestrowana została Rada Krajowa Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury- jako ogólnopolska reprezentacja ruchu RSTK o charakterze federacyjnym. W dniach 1-2 kwietnia 1989 r. w Tychach odbył się I Krajowy Zjazd RSTK. Przyjęto program działalności dla całego ruchu i wybrano władze Rady Krajowej ( jej przewodniczącym wybrany został Paweł Soroka). Od początku swojego istnienia RSTK był ruchem społeczno-kulturalnym, skupiającym twórców nieprofesjonalnych, głównie ze środowisk pracowniczych. W poszczególnych Robotniczych Stowarzyszeniach Twórców Kultury istnieją najczęściej sekcje literackie i plastyczne. W niektórych RSTK prowadzą także działalność grupy fotografików i zespoły sceniczne. W stowarzyszeniu realizowana jest idea twórcy-animatora, nic więc dziwnego, że działacze RSTK w okresie dwudziestu ośmiu lat istnienia ruchu zorganizowali setki imprez o zasięgu ogólnopolskim i lokalnym, w trakcie których ze swoją twórczością docierali do różnych środowisk. Do najważniejszych imprez ogólnopolskich, które organizowane są od wielu lat należy zaliczyć Interdyscyplinarne Warsztaty Artystyczne w Lubniewicach (organizatorem ich jest gorzowskie RSTK, ostatnio odbywają się w Garbiczu k. Rypina) , Ogólnopolskie Literackie Spotkania Pokoleń w Kobylnikach k. Kruszwicy (organizator RSTK w Bydgoszczy) i Warsztaty Fotograficzne "Diastar"(organizator RSTK w Starachowicach), Prezentacje w Świdniku (organizator RSTK woj. lubelskiego), a od kilku lat Interdyscyplinarny Plener w Jaszowcu (organizator Wielkopolskie RSTK w Poznaniu). Plenery plastyczne organizują także RSTK we Wrocławiu, Jastrzębiu Zdroju, Starachowicach, Szczecinie, , Kutnie i Warszawie. Dużą popularnością cieszą się konkursy literackie, plastyczne i fotograficzne, które towarzyszą dużym imprezom organizowanym w ramach naszego ruchu. Do najbardziej znanych i dobrze rozpropagowanych należy zaliczyć ogólnopolski konkurs literacki im. Edwarda Szymańskiego, który towarzyszył Prezentacjom Artystycznym Robotników w Szczecinie i Ogólnopolski konkurs fotograficzny organizowany z okazji Warsztatów Fotograficznych "Diastar". Kilka edycji konkursu o tematyce ekologicznej "Ekoart" zorganizowało wrocławskie RSTK. Ważną sferą aktywności Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury w okresie dwudziestu dziewięciu lat istnienia ruchu była działalność wydawnicza. W tym okresie pod firmą RSTK ukazały się setki almanachów, tomików poezji, prozy i satyry oraz setki katalogów plastycznych. W drugiej połowie lat 80-tych w ramach ruchu RSTK ukazywało się kilka tytułów jednodniówek, a poznańskie RSTK wydawało interesująco redagowany miesięcznik "Bez Przysłony"- odważnie wyrażający interesy pracownicze. Do dziś ukazuje się pismo "Bez Kurtyny" we Wrocławiu. Szczególnie dużym dorobkiem wydawniczym mogą się poszczycić RSTK we Wrocławiu, Warszawie, Bydgoszczy, Poznaniu, , Kutnie, Szczecinie, Gorzowie Wlkp. Ostatnio na rzecz całego ruchu RSTK działają dwie oficyny - prowadzona przez Mariana Adama Kasprzyka Oficyna MAK w Szczecinie i Oficyna "TAD- AD" w Jastrzębiu Zdroju, prowadzona przez Andrzeja Duboniewicza. Warto wspomnieć, że w II połowie lat 80- tych niektóre RSTK zajmowały się problematyką kultury pracy. Często o tych sprawach ukazywały się artykuły na łamach istniejącego do marca 1990 r. dwutygodnika "Twórczość Robotników". Czasopismo to stworzyło nawet społeczny ruch grup partnerskich - samorządnych brygad, wyzwalających podmiotowość pracowników i sprzyjających lepszej kulturze pracy. Przez pewien czas problematykę tę kontynuowało obecnie wydawane pismo społeczno-kulturalne Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury "Własnym Głosem", którego pierwszy numer ukazał się w czerwcu 1990 r. Istniejący od 1980 r. ruch RSTK przetrwał okres głębokich zmian ustrojowych w Polsce. Nie wszystkim stowarzyszeniom kulturalnym to się udało. Na przykład zasłużony dla polskiej kultury i literatury Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy, z którego wyszło wielu znanych polskich pisarzy, na początku lat 90-tych zaprzestał działalności. Dokonująca się w Polsce transformacja nie jest przyjazna środowiskom robotniczym. W istocie dokonuje się ich kosztem. To, że w takich warunkach ruch RSTK przetrwał i ochronił znacznie swój potencjał jest zasługą jego czołowych twórców i działaczy, pasjonatów, dla których działalność w kulturze jest wewnętrzną potrzebą i misją społeczną. Świadczy to również o tym, że RSTK okazały się ruchem autentycznym, o głębokich korzeniach. W ciągu dwudziestu dziewięciu lat istnienia, w ruchu RSTK wyłoniła się czołówka twórców, których dokonania stały się cząstką polskiej kultury. Wystarczy powiedzieć, że ponad 30 członków RSTK zostało przyjętych w poczet Związku Literatów Polskich; większość z nich zachowała swoją przynależność do RSTK. Wielu zostało członkami profesjonalnych plastycznych związków twórczych. Dorobek RSTK w zakresie upowszechniania kultury trudno przecenić.* Paweł Soroka
Strona Główna